Wat is een voedselbos?

Op basis van de Green Deal Voedselbossen (2017) wordt een voedselbos gedefinieerd als: een vitaal ecosysteem dat door mensen is ontworpen naar het voorbeeld van een natuurlijk bos met het doel om voedsel te produceren. Voedselbossen zijn een specifieke vorm van boslandbouw met als onderscheidende kenmerken: een vegetatielaag met hoge kruinbomen, minimaal drie andere vegetatielagen, een rijk bosbodemleven en een robuuste omvang. Een ‘robuuste’ omvang is nodig om te komen tot een vitaal, zelfvoorzienend bosecosysteem en staat gelijk aan minimaal 0,5 hectare in een ecologisch rijke omgeving en minimaal 20 hectare in een ernstig verarmde omgeving. Een Voedselbos herbergt een rijkgeschakeerde, snel toenemende biodiversiteit.

De verschillende soorten zijn geselecteerd om een functioneel ecologisch systeem te creëren, dat tegelijkertijd voedsel produceert voor menselijke consumptie, zoals fruit, noten, bessen, groenten, zaden, kruiden, paddenstoelen, maar ook nuttige biomaterialen zoals hout. Voedselbossystemen werken zonder input van landbouwchemicaliën zoals herbiciden of kunstmest. Wij gebruiken geen zware machines die de grond verdichten en het bodemleven verstoren. In plaats daarvan zetten we ons in om slimme oogsttechnieken te ontwikkelen. Het gebruik van fossiele brandstof per hectare is naar schatting meer dan 95% lager dan in de reguliere landbouw, want we gebruiken deze eindige brandstof alleen wanneer dat echt nodig is.

Syntropische landbouw

We werken volgens de principes van syntropische landbouw, ontwikkeld door Ernst Götsch. Het is een vorm van voedselproductie waar je meebeweegt met natuurlijke successie. In de praktijk betekent het dat er niet alleen eetbare bomen, maar ook heel veel pioniers staan. De hoge plantdichtheden zorgen ervoor dat intensief beheer nodig is. We maaien en snoeien dus flink, vooral in de zomer. Door het continu ‘oogsten’ van biomassa verrijken we de bodem in een hoog tempo. Chop and drop!

Ontstaan

Den Food Bosch is ontworpen en aangeplant door studenten van HAS Green Academy. Zij hadden met het voedselbos het doel om te inspireren, te creëren, onderzoek te faciliteren en kennis uit te wisselen.

Waterschap de Dommel is een belangrijke partner in dit proces. Als eigenaar van het perceel is er een pachtovereenkomst opgesteld waardoor Den Food Bosch de eerste zes jaar volop de ruimte en het vertrouwen heeft gekregen om te ontwikkelen. In 2024 hebben we een erfpachtcontract afgesloten. Dit betekent dat Den Food Bosch in ieder geval de komende 25 jaar verzekerd is van haar bestaansrecht op dit stuk grond.

Ontwerp

Den Food Bosch is ontworpen in een bogenstructuur van 21 bogen. Om en om staat er een boog met hogere bomen en struiken, en een boog met houten ‘T-stukken’ waar klimmers en lage (fruit)struiken groeien. Deze bogen zijn naar het zuiden gericht en omarmen zo als het ware de route van de zon. Zo krijgt elke plant in de boog op een moment van de dag wel een keer zon. In het ontwerp is rekening gehouden met de volwassen hoogte van de bomen. Het bos is zo ingericht dat de hogere bomen, zoals walnoten, in de noordelijke bogen staan, en de lager blijvende bomen en struiken wat meer in de zuidelijke bogen. Zo creëer je een schuin ‘dak’ van zuid naar noord en wordt op een efficiënte manier gebruik gemaakt van de beschikbare zon.

Naast de ruimtelijke inrichting is ook goed gedacht aan de ontwikkeling door de tijd heen. De bogen met bomen en struiken ontwikkelen zich en worden steeds hoger en breder. Uiteindelijk zullen deze bogen de rijen met T-stukken overnemen en zullen deze T-rijen verdwijnen. Door hier aan de voorkant in het ontwerp al rekening mee te houden, is een voedselbos gecreëerd wat tientallen jaren een robuust eco- en landbouwsysteem oplevert.

Deze onderwerpen worden bij Den Food Bosch geobserveerd, onderzocht en besproken in samenwerking met onze partners HAS en WUR en Waterschap de Dommel. Bekijk ons onderzoeksprogramma voor meer informatie. Het voedselbos is niet publiekelijk toegankelijk. Tijdens onze georganiseerde rondleidingen en evenementen delen we graag het verhaal, de theorie erachter, en vooral, laten we je het hele systeem zelf ontdekken!